

KIREHR YRES KIRMATA AGREGALARININ
MHENDSLK ZELKLER



ZET 

Bu aratrmada, Krehir yresi ta ocaklarndan elde edilen krmata agregalarnn mhendislik zelikleri 
incelenmitir. Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, na, Keikale (st) ocaklar ve Kzlrmak 
havzasndan deney numuneleri alnmtr. Numuneler zerinde tane dalm, zgl arlk, su emme, birim 
arlk, donma zlme, anma dayanm (Los Angeles), slfat miktar, klorr miktar, alkaliagrega reaksiyonu 
ve tane ekli tayini deneyleri gerekletirilmitir. Sonu olarak; Seyfe, Demirli ve Kzlrmak agregalarnn 
su emme oranlarnn yksek olduu ayrca Seyfe agregasnda anma kaybnn da yksek olduu, bu agregalarn 
dier zelikleri bakmndan standartlara uygun olduu belirlenmitir. Dier taraftan Keikale (alt) ve 
Keikale (st) agregalarnn belirtilen zelikleri bakmndan en iyi sonular verdii grlmtr. 


1. GR 
l, boluk oran, su emmesi, sertlii ve kimyasal etkilere 
kar dayankll beton dayanklln etkile-
Agregalarn ekonomik, dayanml olmalar beton yen en nemli zellikler olarak grlmektedir [1]. Bu 
yapmnda kullanlmalarnn en nemli nedenlerin-zelliklerin beton yaplmadan nce deneylerle belirdendir. 
Agrega, betonun dayanm ile birlikte, davra-lenmesi gerekir. 
nn, agregann ekil ve yaps ba dayanmn da 
(aderans) etkilemektedir. Betonun ksa veya uzun s-Krmata agrega yzeylerinin przl olmas nedeniyreli 
performansnda aderansn etkisi byktr. Agrega le imento hamuru ile agrega arasnda kuvvetli bir 
granlometrisinin iyi olmas halinde, karmda daha ba oluur. Przl yzeyin byk olmas, krmata 
az imento kullanlabilecei bilinmektedir. Dier ta-agrega ile imento hamurunun temas yzeyinin de o 
raftan beton yapmnda kullanlan agregann mineral kadar geni olmasn salar. Bu nedenle krmata agyaps, 
tane ekli, dayankll, tane dalm, don da-rega ile retilen betonlarn dayanmlarnn iyiletii 
yanm, anma dayanm, birim arl, zgl ar-grlmektedir. Ayrca agregann olabildiince kp 


M. Arslan ve . Demir 
veya kre biimine yakn olmas, beton iin elverili 
bir durum oluturmaktadr [2]. 

Ana kaya zelliklerinin bilinmesinin kaliteli krmata 
retiminde nemi byktr. rnein silis, ieren 
tridimit ve andezit gibi mineraller alkali-agrega reaksiyonuna 
neden olduundan beton iin uygun grlmemektedir. 
Fakat siyah ve beyaz kireta, granit, 
bazalt, siyenit gibi doal talardan da kaliteli beton 
agregas elde edilebilmektedir [1-3]. 

Krehir yresinde beton retiminde, Kzlrmak nehrinin 
Nevehir il snrna yakn blmlerinden elde 
edilen dere agregas kullanlmaktadr. Krehir ilinin 
gneybat tarafndan Krkkale istikametine doru olan 
blgesinde Hirfanl baraj suyu birikintisi nedeniyle 
dere agregas temin edilememektedir. Bu durumda, 
zorunlu olarak Nevehire yakn havzadan elde edilen 
agregada ise, akntyla srklenmi Nevehir blgesine 
ait hafif volkanik tfl malzemeler bulunmaktadr. 
Bu nedenle, blgeden elde edilen agrega beton iin 
ok uygun grlmemektedir. Ayrca Kzlrmak nehrinin 
zerinde bulunan tarihi Kesikkprye yakn bir 
blmden agrega alnmas, tarihi Kesikkprnn bir 
blmnn kmesine neden olmutur. 

Yaplan bu almann amac; Krehir yresi farkl 
ta ocaklarndan elde edilen krmata agregalarnn 
mhendislik zelliklerini ve betonda kullanlabilirliklerini 
belirlemektir. Yap retiminin her geen gn 
artmas nedeni ile ok hzl bir gelime gsteren inaat 
sektrnn temel gereksimi olan krmata agrega retimi 
byk nem tamaktadr. 

1.2. nceleme Alannn Jeolojisi 
alma sahalarnn bulunduu yre ve yakn evresinde 
Paleozoyik, Mesozoyik ve Senozoyik dnemlerine 
ait kayalar bulunmaktadr [4]. 

1.2.1. Paleozoyik kayalar 
Kalkanda formasyonu; gnays, ist, kuvarsit ve amfibolitlerden 
meydana gelen birim, Krehir masifinin 
alt seviyelerini oluturmaktadr. Kargasekmezda ve 
Buzlukda civarnda gnayslar, dier ksmlarda ise 
istler daha youn olarak bulunmaktadr. Blgede 
Kalkanda formasyonunun taban grlmemektedir. 
Birimin ya Paleozoyik olup, ste doru Kervansarayda 
formasyonu ve Bozalda formasyonu ile 
dey ve yanal ynde geilidir [4]. 

Kargasekmez kuvarsit yesi; Kargasekmez formasyonu 
iinde gri renkli ara dzeyler eklinde yzeylenen 
gri, kahve renkli kuvarsitler, orta kaln tabakal veya 
masiftirler. Kervansaray da formasyonu; Kzlda, 
Naldkenda, Bozcalda, Kervansarayda, Buzlukda 
civarnda yzeylenen formasyon, mermer bant ve 
mercekleri ile biyotit-muskovitist, kalksilikatikist, 
kalist, kuvarsitist, piroksenist, amfibolitist ve daha 
az oranda gnays, kalksilikatik gnays, kuvarsit, amfi-

Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri 

bolit, kloritist ve talkistten meydana gelmitir. Birim 
paleozoyik yaldr. Bozcalda formasyonu; ak 
gri, beyaz, ender olarak pembe renkli iri sakkoroid 
dokulu mermerlerden meydana gelmitir [5]. 

1.2.2. Mesozoyik kayalar 
Baranada granitoyiti; Bozaldan dousunda ve 
Karahdr blgesinin gneyinde yzeylenen birim 
granit granitporfir, riyolit, granidiyorit porfir, riyodasitten 
meydana gelmitir. Baranada Granitoyidi st 
Kretase yaldr [5]. 

1.2.3. Senozoyik kayalar 
Kzlrmak formasyonu; blgede byk bir alanda 
yzeylenen birim, krmz, ahve renkli, katmansz, 
bloklu, akll, kumlu, gevek, karasal, amurtalarndan 
meydana gelmitir. Birim iinde tf, jips, anhidrit, 
killi kireta, aklta, kumta, bant ve merceklerine 
de rastlanlmaktadr. Birimin ya st Miyosen -
Piloyosen olup, st Miyosen ncesi, temel zerinde 
uyumsuz olarak yer almaktadr [6]. 

Kozakl kireta yesi; Kzlrmak formasyonu iinde 
yatay konumlu bant ve mercekler eklinde yer alan 
Kozakl Kireta yesi; beyaz, bej, renkli, masif krntl, 
boluklu, killi kireta seviyelerinden meydana 
gelmitir [5]. 

2. MATERYAL VE METOD 
2.1. Materyal 
Bu aratrmada, Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, 
Demirli, na, Keikale (st) ocaklar ve 
Kzlrmak dere agregalar rnekleri kullanlmtr. 
Deney rneklerinin elde edildii ta ocaklar ve dere 
agregas sahalar 
ekil 2.1de grld gibi Krehir-
Kaman karayolunun 25. kmsinden balayp Krehir 
ilinin gneydou istikametine doru 45 kmlik 
bir hat zerinde bulunmaktadr. 

2.2. Metotlar 
2.2.1. Deney rneklerinin hazrlanmas 
Agrega numuneleri; TS 707; Beton Agregalarndan 
Numune Alma ve Deney Numunesi Hazrlama 
Yntemi standardnda belirtilen esaslara uygun olarak 
hazrlanmtr [7]. 

Krmata numuneleri ile Kzlrmak agrega numunesi 
zerinde; elek analizi, zgl arlk, su emme, gevek 
ve skk birim arlk, donma zlme, anma, 
slfat miktar, klorr miktar, tane ekli ve alkali-agrega 
reaksiyonu deneyleri Trk Standartlar Enstits 
deney standartlarna gre gerekletirilmitir. Tablo 
2.1de agrega numunelerine ilikin deney plan grlmektedir. 


Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri 
M. Arslan ve . Demir 

ekil 2.1. Krehir civarndan numune alnan ta ocaklarnn yerlerini gsterir harita 
2.2.2. statistik metotlar 
Agrega numunelerinde gerekletirilen on ayr deney 
tr iin sekiz gruba ait istatistiki veriler elde edilmitir. 
Gruplarn zgl arlk, su emme ve birim arlk 
deney trleri iin ayr ayr olmak zere ortalamalar 
arasnda fark olup olmad, varyans analizi teknii 
ile belirlenmi, fark bulunan gruplarda, farklln 
hangi gruplar arasnda olduunu belirlemek iin Duncan 
testi kullanlmtr. almada yaplan Duncan 
testlerinde gruplar arasnda fark vardr kararna 
varlrken, yanlm olma olasl (anlamllk dzeyi ) 
. =0.05 olarak (1.tip hata ) kabul edilmitir [8]. 

Ayrca zgl arlk, su emme ve birim arlk deneylerinden 
elde edilen verilerin dalmlarn ve gruplar 
arasnda dalm farkllklarn gstermek amacyla 
kutu grafikleri izilmitir. 

ekil 2.2de verilen standart kutu grafiinde; 

 
Ortanca izgisi ile merkezi eilimler arasndaki 
iliki (ortanca izgisi kutunun ekseninde ise 
dalmn normal, ortanca izgisi 1. eyrek 
izgisine daha yakn ise dalmn pozitif ynde 
arpk, ortanca izgisi 3 eyrek izgisine daha 
yakn ise dalmn negatif ynde arpk olduu), 

 
Kutunun boyu ile verilerin yaylma veya 
deikenlii (gzlemlerin %50sinin deerleri 
kutu ierisinde yer almakta ise bu durum kutu 
boyunun uzun olmasn veya deikenliin fazla 
oluunu) ifade etmektedir [9]. 
3. ARATIRMA BULGULARI 
3.1. Saha zelikleri ve Rezerv 
Seyfe, Demirli, Kkbklm, Obruk, na, Keikale 
(alt) ve Keikale (st) ta ocaklar kristalize kiretandan 
olutuu grlmtr. Kristalize kiretann 
mineralojik olarak tamamen kalsitten ve ok az miktarda 
da aragonit kristallerin olutuu belirlenmitir. 
Genel olarak deney numunelerinin ince kesitinde 
kalsitkuvarsserzit izlenmitir [10]. 

Krehir yresi ta ocaklarnn hesaplanm tahmini 
rezervleri yledir; Kkbklm 1010000 m3, Demirli 
2875000 m3, na 1974000 m3, Keikale (st) 
2624000 m3, Seyfe 512000 m3, Obruk 2660000 m3 ve 
Keikale (alt) 2125000 m3, olarak bulunmutur [10]. 

Tablo 2.1. Agrega numunelerine ilikin deney plan 

Deney Metodu TS 707 TS 3526 TS 3526 TS 3529 TS 3655 TS 3694 TS 3674 TS 3732 TS 3814 TS 2817 
Deney Tr Tane 
dalm 
zgl 
arlk Su emme Birim 
arlk 
Donma 
zlme 
Anma 
dayanm 
Slfat 
miktar 
Klorr 
miktar 
Tane ekli 
Alkali 
agrega 
reaksiyonu 
Numune 
ekli 
Grup 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Agrega 
numunesi 
(Adet) 
Seyfe 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Obruk 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Keikale (alt) 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Kkbklm 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Demirli 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
na 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Keikale (st) 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Kzlrmak 3 30 30 30 3 3 3 3 3 3 
Toplam 24 240 240 240 24 24 24 24 24 24 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


M. Arslan ve . Demir Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri 
ekil 2.2. Standart bir kutu grafiinin (boxplot) yaps ve zelikleri 

3.2. Tane Dalm 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak agrega numunelerine 
ait tane dalm sonular 
Tablo 3.1de verilmitir. 

3.3. zgl Arlk 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak ocaklarna ait agrega 
deney numuneleri zerinde gerekletirilen iri agrega 
ve ince agrega zgl arlk deneylerine ilikin 
veriler elde edilmitir. ri agrega numunelerinin zgl 
arlk deerlerine ilikin aklayc istatistiksel bilgiler 
Tablo 3.2de verilmitir. Duncan oklu karlatrma 
verilerine gre; Seyfe ile Kkbklm ve Keikale 
(st) ile Keikale (alt) iri agrega (4-32mm) 
numuneleri zgl arlklar arasndaki farkllklarn 
istatistiksel adan anlaml olmad dier btn numunelerin 
zgl arlklar arasndaki istatiksel farkn 
.= 0.05 anlamllk dzeyinde olduu (Bu almada 
yaplan Duncan testlerinde gruplar arasnda fark vardr 
kararna varlrken, yanlm olma olasl an


lamllk dzeyi .= 0.05 olarak 1. tip hata olarak kabul 
edilmitir) grlmtr (Tablo 3.3). 

Seyfe, Demirli, Obruk, Keikale (alt) ri agrega numunelerinin 
zgl arlk veri dalmnn pozitif 
ynde arpk olduu, Kkbklm, Keikale (st) ve 
na veri dalmn negatif ynde arpk olduu, 
(ekil 2.2de gsterildii gibi ortanca izgisi kutu 
ekseninde ise, dalm normal, ortanca izgisi 1 eyrek 
izgisine daha yakn ise, dalmnn pozitif ynnde 
arpk olduu, ortanca izgisi 3 eyrek izgisine 
daha yakn ise, dalmnn negatif ynde arpk 
olduu belirtilmektedir.) Kzlrmak veri dalmnn 
ise normal olduu grlmtr (ekil 3.1). Betonda 
kullanlacak agregann zgl arlnn 2.5  2.8 arasnda 
olmas gerekmektedir [11]. ri agrega ortalama 
zgl arlklarnn en bynn 2.78 ile na oca 
agregasna en k ise 2.56 ile Seyfe oca agregasna 
ait olduu grlmektedir. Bu sonuca gre, gruplarn 
tamamnn zgl arlklar bakmndan beton 
agregas olarak kullanlabilir olduu grlmektedir. 

Tablo 3.1. Kullanlan krmata agrega numunelerinin tane dalm verileri 

Elek % Elekten Geen 
Akl 
(mm) Seyfe Obruk Keikale 
(alt) 
Kk- 
bklm Demirli na Keikale 
(st) Kzlrmak 
31.5 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 
16 78.00 80.40 78.38 78.25 77.25 82.25 78.84 82.62 
8 55.75 62.80 61.22 58.50 65.25 60.15 61.78 58.34 
4 50.00 47.20 50.12 50.50 51.00 49.89 51.24 46.56 
2 35.50 33.60 35.77 34.50 34.00 34.08 35.28 36.50 
1 24.00 25.20 24.90 25.50 24.50 23.04 25.48 25.50 
0.5 16.50 15.60 18.13 19.50 18.00 16.80 18.13 13.00 
0.25 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri M. Arslan ve . Demir
Tablo 3.2. ri agrega (4-32mm) numunelerinin zgl arlklarna ilikin aklayc istatistikler


Ocak En Byk En Kk Standard Sapma Aritmetik Ortalama 
Seyfe 2.61 2.51 0.316 2.56 
Kkbklm 2.65 2.45 0.560 2.57 
Kzlrmak 2.63 2.58 0.163 2.60 
Demirli 2.69 2.56 0.394 2.62 
Obruk 2.72 2.64 0.250 2.68 
Keikale (st) 2.80 2.70 0.306 2.75 
Keikale (alt) 2.79 2.70 0.285 2.76 
na 2.85 2.73 0.343 2.78 

Tablo 3.3. ri agrega (4-32mm) zgl arlk verilerinin Duncan testi sonular 

Ocak . =0.05* 
1 2 3 4 5 6 
Seyfe 2.56 
Kkbklm 2.57 
Kzlrmak 2.60 
Demirli 2.62 
Obruk 2.68 
Keikale (st) 2.75 
Keikale (alt) 2.76 
na 2.78 

(*)Gruplar arasnda .=0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 

zgl Arlk 
- Seyfe 
- Kkbklm 
- Kzlrmak
- Demirli 
- Obruk 
- Keikale (alt) 
- Keikale (st)
-na 
ekil 3.1. ri agrega numuneleri zgl arlk verileri kutu grafii 

nce agrega numunelerinin zgl arlk deerlerine Obruk ve Keikale (st) ince agrega numunelerinin 
ilikin aklayc istatistiksel bilgiler Tablo 3.4te ve-zgl arlk veri dalmnn pozitif ynde arpk 
rilmitir. Duncan oklu karlatrma verilerine gre; olduu, Demirli ve Keikale (alt) veri dalmnn ne-
Seyfe ile Kzlrmak numunelerinin Kkbklm ile gatif ynde arpk olduu, na, Seyfe, Kkbklm 
Demirli numunelerinin, Obruk ile Keikale (st) ve ve Kzlrmak veri dalmnn ise normal olduu 
Keikale (alt) numunelerinin, Keikale (st) ile grlmtr (ekil 3.2). Gruplara ait numunelerin 
Keikale (alt) ve na ince agrega (0-4mm) numunele-ince agrega ortalama zgl arlklar 2.54-2.74 ara


rinin zgl arlklar arasndaki farkn istatistiksel snda yer almaktadr. En kk zgl arln 2.54 

adan anlaml olmad grlmtr (Tablo 3.5). ile Seyfe numunelerine ait, en byk zgl arln 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


M. Arslan ve . Demir Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri
Tablo 3.4. nce agrega (0-4mm) numunelerinin zgl arlklarna ilikin aklayc istatistikler 
Ocak En Byk En Kk Standart Sapma Aritmetik Ortalama 
Seyfe 2.65 2.41 0.703 2.54 
Kzlrmak 2.67 2.45 0.621 2.55 
Kkbklm 2.70 2.51 0.560 2.57 
Demirli 2.66 2.52 0.360 2.59 
Obruk 2.81 2.59 0.695 2.69 
Keikale (st) 2.84 2.56 0.788 2.71 
Keikale (alt) 2.83 2.61 0.669 2.72 
na 2.85 2.61 0.697 2.74 

Tablo 3.5. nce agrega (0-4mm) zgl arlk verilerinin Duncan testi sonular 

Ocak . = 0.05* 
1 2 3 4 
Seyfe 2.54 
Kzlrmak 2.55 
Kkbklm 2.57 
Demirli 2.59 
Obruk 2.69 
Keikale (st) 2.71 2.71 
Keikale (alt) 2.72 2.72 
na 2.74 

 (*) Gruplar arasnda . = 0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 

zgl Arlk 

-Seyfe

-Kkbklm 

-Kzlrmak

- Demirli 
-Obruk 
-Keikale st) 

- Keikale(alt) 
-
na 
ekil 3.2. nce agrega numuneleri zgl arlk verileri kutu grafii 

ise 2.74 ile na numunelerine ait olduu grlmtr. 
Gruplara ait numunelerin tamamnn zgl arlklar 
bakmndan normal beton agregas olarak kullanlabilir 
olduu grlmektedir. 

3.4. Su Emme Oran 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak sahalarna ait iri 
agrega numunelerinin su emme deerlerine ilikin 
aklayc 
istatistiksel bilgiler Tablo 3.6da verilmitir. 
Duncan oklu karlatrmasna gre; Keikale (st) 
ile Keikale (alt) iri agrega numuneleri arasndaki 
farklln istatistiksel adan anlaml olmad dier 

btn iri agrega numunelerinin su emme oran arasndaki 
farkn . = 0.05 anlamllk dzeyinde olduu 
grlmtr (Tablo 3.7). 

na ve Seyfe numunelerinin su emme veri dalmnn 
pozitif ynde arpk olduu, Obruk, Keikale 
(st), Keikale (alt), Kkbklm, Demirli ve Kzlrmak 
veri dalmnn normal olduu grlmtr 
(ekil 3.3). Beton agregasnda su emme oran %1den 
az olmas gerekmektedir [12]. Agrega numunelerinin 
en kk su emme oran %0.59 ile Obruk numunelerine, 
en byk su emme oran ise % 1.31 ile Seyfe numunelerine 
ait olduu, yine bu gruplara ait numunelerden 
Kzlrmak numunelerinin su emme oran 
%1.21 olarak standart deer olan % 1den byk 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri M. Arslan ve . Demir
Tablo 3.6. ri agrega (4-32mm) numuneleri su emme oranlarna ilikin aklayc istatistikler 


Ocak En Byk (%) En Kk (%) Standart Sapma Aritmetik Ortalama (%) 
Obruk 0.61 0.57 0.127 0.59 
na 0.72 0.61 0.315 0.67 
Keikale (st) 0.82 0.70 0.322 0.76 
Keikale (alt) 0.84 0.77 0.217 0.80 
Kkbklm 0.94 0.78 0.492 0.86 
Demirli 0.99 0.85 0.452 0.92 
Kzlrmak 1.4 1 0.117 1.21 
Seyfe 1.6 1 0.186 1.31 

Tablo 3.7. ri agrega (4-32mm) su emme oranlarn Duncan testi sonular 

Ocak 
. =0.05* 
1 2 3 4 5 6 7 
Obruk 0.59 
na 0.67 
Keikale (st) 0.76 
Keikale (alt) 0.80 
Kkbklm 0.86 
Demirli 0.92 
Kzlrmak 1.21 
Seyfe 1.31 

(*)Gruplar arasnda 
. 
= 0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 

Su emme oran (%) 
- Obruk 
-na 
- Keikale (st) 
- Keikale (alt) 
- Kkbklm 
- Demirli 
- Kzlrmak
- Seyfe 
ekil 3.3. ri agrega numuneleri su emme oranlarna ilikin kutu grafii 

deer ald grlmektedir (Tablo 3.6). ri agrega su 
emme oran bakmndan Kzlrmak ve Seyfe numuneleri 
hari dier grup numunelerin su emme oran 
bakmndan beton agregas olarak kullanlabilir olduu 
grlmektedir. 

nce agrega numunelerinin su emme deerlerine ilikin 
aklayc 
istatistiksel bilgiler Tablo 3.8de verilmitir. 
Duncan oklu karlatrmasna gre; Obruk ile 
na numunelerinin, Keikale (alt), Kkbklm ve 
Keikale (st) numunelerinin, Demirli ile Seyfe ve 
Kzlrmak numunelerinin su emme orannn miktar 
arasndaki farkllklarn istatistiksel adan anlaml 
olmad grlmtr (Tablo 3.9). 

na, Keikale (alt) ve Keikale (st) numunelerinin 
su emme veri dalmnn pozitif ynde arpk olduu, 
Demirli ve Kzlrmak numunelerinin ise negatif 
ynde arpk olduu, Obruk, Kkbklm ve 
Seyfe veri dalmnn ise normal olduu, grlmtr 
(ekil 3.4). Beton agregalarnn su emme oran 
%1den az olmas 
gerekmektedir [12]. Gruplara ait 
numunelerden Obruk %0.66, na %0.70 ve Keikale 
(alt) %1 deeri ile %1 standart deerden kk 
olduu grlmektedir. Dier taraftan Kkbklm 
%1.03, Keikale (st) %1.04, Demirli %1.19, Seyfe 
%1.20 ve Kzlrmak %1.22 su emme oran ile %1 
olan standart deerin zerinde su emme oranna sahip 
olduu grlmektedir. 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


M. Arslan ve . Demir Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri
Tablo 3.8. nce agrega (0-4mm) su emme oranlarna ilikin aklayc istatistikler 
Ocak En Byk (%) En Kk (%) Standat Sapma Aritmetik Ortalama (%) 
Obruk 0.70 0.60 0.310 0.66 
na 0.75 0.66 0.268 0.70 
Keikale (alt) 1.09 0.93 0.456 1.00 
Kkbklm 1.19 0.91 0.916 1.03 
Keikale (st) 1.20 0.92 0.790 1.04 
Demirli 1.40 0.92 0.013 1.19 
Seyfe 1.39 1.00 0.011 1.20 
Kzlrmak 1.39 1.07 0.998 1.22 

Tablo 3.9. nce agrega (0-4mm) su emme oranlarnn 
Duncan testi sonular 

Ocak . =0.05* 
1 2 3 
Obruk 0.66 
na 0.70 
Keikale (alt) 1.00 
Kkbklm 1.03 
Keikale (st) 1.04 
Demirli 1.19 
Seyfe 1.20 
Kzlrmak 1.22 

(*) Gruplar arasnda . = 0.05 anlamllk dzeyinde 
farkllk vardr. 

3.5. Gevek ve Skk Birim Arlk 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak ocaklar agrega 
numuneleri zerinde gerekletirilen gevek ve skk 
birim arlk verileri (gr/cm3) cinsinden elde edilmitir. 
Gevek birim arlk deerlerine ilikin aklayc 
istatistiksel bilgiler Tablo 3.10da verilmitir. Duncan 
oklu karlatrmasna gre; Seyfe Kzlrmak ve 
Obruk numunelerinin, Keikale (alt) ile Keikale (st) 
numunelerinin gevek birim arlklar arasndaki 
farkllklarn istatistiksel adan anlaml olmad, 
dier btn numunelerin gevek birim arlklar arasndaki 
farkn . =0.05 anlamllk dzeyinde olduu 
grlmtr (Tablo 3.11). Demir numunelerinin gevek 
birim arlklarnn negatif ynde arpk olduu, 

Su emme oran(%) 
- Obruk 
-na

- Keikale (alt) 
- Kkbklm 
- Keikale (st) 
- Demirli
-Seyfe 

- Kzlrmak 
ekil 3.4. nce agrega su emme oranlarna ilikin kutu grafii 
Tablo 3.10. Agrega numunelerinin gevek birim arl deerlerine ilikin aklayc istatistikler 

Ocak En Byk 
(gr/cm3) En Kk (gr/cm3) Standart Sapma Aritmetik Ortalama (gr/cm3) 
Demirli 1.295 1.207 0.255 1..246 
Kkbklm 1.363 1..236 0.422 1..305 
Seyfe 1.380 1.265 0.400 1..320 
Kzlrmak 1.381 1..256 0.422 1..324 
Obruk 1.385 1.275 0.324 1..328 
na 1.389 1324 0.196 1..354 
Keikale (alt) 1.472 1.373 0.268 1.418 
Keikale (st) 1.478 1.381 0.268 1.422 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri M. Arslan ve . Demir
Tablo 3.11. Agrega numunelerinin gevek birim arlk verilerinin Duncan testi sonular


Ocak 
. =0.05* 
1 2 3 4 5 
Demirli 1.246 
Kkbklm 1.305 
Seyfe 1.320 
Kzlrmak 1.324 
Obruk 1.328 
na 1.354 
Keikale (alt) 1.418 
Keikale (st) 1.422 

(*)Gruplar arasnda . = 0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 

Gevek birim arl 
(gr/cm3) 

- Demirli
- Kkbklm 
- Seyfe 
- Kzlrmak
- Obruk 
-na

- Keikale (alt) 
- Keikale (st) 
ekil 3.5. Agrega numunelerinin gevek birim arlk verileri kutu grafii 

Kkbklm, Seyfe, Kzlrmak, Obruk, Keikal 
(st) ve Keikale (alt) guruplarn veri dalmlarnn 
normal olduu grlmtr (ekil 3.5). 

Beton agrelarnn minimum birim arl 1.1 gr/cm3 
olmas gerekmektedir [13]. Gruplara ait numunelerin 
en kk gevek birim arl 1.246 gr/cm3 ile Demirli 
numunelerine ait, en byk birim arlk ise 

1.422 gr/cm3 ile Keikale (st)e ait olduu grlmektedir. 
Bu sonulara gre; numunelerin tamamnn be-
ton agregas olarak kullanmnn uygun olduu grlmektedir. 
Skk birim arlk deerlerine ilikin aklayc 
istatistiksel bilgiler Tablo 3.12de verilmitir. Duncan 
oklu karlatrmasna gre; Demirli ile Kkbklm 
numunelerinin, Seyfe ile na numunelerinin, 

na ile Kzlrmak numunelerinin, Kzlrmak ile 
Obruk numunelerinin, Keikale (st) ile Keikale (alt) 
numunelerinin istatistiksel adan anlaml olmad 
grlmtr (Tablo 3.13). 

Demirli, Kkbklm, Seyfe, na, Kzlrmak, Obruk, 
Keikale (st) ve Keikale (alt) gruplarn veri 
dalmlarnn normal olduu grlmtr (ekil 3.6). 
Beton agregalarnn en kk birim arl 1.1 gr/cm3 
olmas gerekmektedir [13]. Gruplara ait numunelerin 
en kk skk birim arl 1.403 gr/cm3 ile Demirli 
numunelerine ait, en byk birim arlk ise 

1.599 gr/cm3 ile Keikale (alt)a ait olduu grlmektedir. 
Bu verilere gre numunelerin tamamnn beton 
agregas olarak kullanmnn uygun olduu grlmektedir. 
Tablo 3.12. Agrega numunelerinin skk birim arl istatistiksel dalm 

Ocak En Byk (gr/cm3) En Kk (gr/cm3) Standart Sapma Aritmetik Ortalama (gr/cm3) 
Demirli 1.462 1.354 0.339 1.403 
Kkbklm 1.481 1.373 0.342 1.422 
Seyfe 1.540 1.393 0.442 1.472 
na 1.570 1.393 0.596 1.481 
Kzlrmak 1.560 1.432 0.422 1.501 
Obruk 1.579 1.442 0.434 1.511 
Keikale (st) 1.668 1.521 0.442 1.590 
Keikale (alt) 1.672 1.530 0.439 1.599 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


M. Arslan ve . Demir Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri 
Tablo 3.13. Agrega numunelerinin skk birim arlklarnn Duncan testi sonular 
Ocak .= 0.05* 
1 2 3 4 5 
Demirli 1.403 
Kkbklm 1.422 
Seyfe 1.472 
na 1.481 1.481 
Kzlrmak 1.501 1.501 
Obruk 1.511 
Keikale (st) 1.590 
Keikale (alt) 1.599 

(*)Gruplar arasnda .=0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 

Skk birim arl (gr/cm3) 

- Demirli 
- Kkbklm 
- Seyfe 
-na 
- Kzlrmak
- Obruk
- Keikale (st)
- Keikale (alt) 
ekil 3.6. Agrega numunelerinin skk birim arlk verileri kutu grafii 

3.6. Sodyum Slfat Don Kayb 
Keikale (st), Obruk, Keikale (alt), na, Kkbklm, 
Demirli, Seyfe ve Kzlrmak agregasna ait 
deney numunelerinin donmazlme kayb Tablo 
3.14te grlmektedir. 

Tablo 3.14e gre; agregann en kk arlk kayb 

0.48 ile Keikale (st) grubuna, en byk kayb ise 
6.34 ile Kzlrmak agrega grubuna ait olduu grlmektedir. 
TS 706 madde 1.2.5de agregalarn sodyum 
slfat zeltisi ile arlk kayb orannn % 15den az 
olmas gerektii aklanmaktadr [14]. Gruplarn tamamnn 
standart snr deerin altnda olduu ve be-
ton agregas olarak kullanlabilir olduu grlmektedir. 
3.7. Anma Dayanm 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak agregalarnda gerekletirilen 
Los Angeles anma dayanm oranlarna 
ilikin veriler Tablo 3.14te grlmektedir. 

Tablo 3.14e gre; en kk anma deerinin %22.72 
ile Kzlrmak grubuna ait olduu, en byk deerin 
ise %54.9 ile Seyfe grubuna ait olduu grlmektedir. 
TS 706 madde 1.2.4te belirtilen anma aletinin 500 
dn sonras 
en ok kayp miktar %50 olmas gerekmektedir 
[14]. Gruplara ait numunelerin anmalarnn 
Seyfe grubu hari ngrlen standart deerin altnda 
olduu ve beton agregas olarak kullanlabilecei grlmektedir. 


3.8. Slfat Miktar 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak agrega gruplarndaki 
slfat miktarlarna ilikin veriler Tablo 3.14te 
grlmektedir. 

Tablo 3.14e gre: Seyfe ve Demirli sahalarndan elde 
edilen numunelerde slfat bulunmad, Kzlrmak 
agregalarnda %0.02, Kkbklm, na, Keikale 
(st), Obruk ve Keikale (alt) agregalarnda %0.01 
orannda slfat bulunduu grlmtr. TS 706 
madde 1.2.6.4e gre; slfat miktar arlka %1den 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


Krehir Yresi Krmata Agregalarnn Mhendislik zelikleri M. Arslan ve . Demir
Tablo 3.14. Krehir yresi agregalarn fiziksel ve kimyasal zelikleri 


 Agrega oca 
zelikler 
Kkbklm Seyfe Demirli na Obruk 
Keikale 
(alt ) 
Keikale 
(st) 
Kzlrmak 
Snr 
deer 
ri agrega zgl arl 2.57 2.56 2.62 2.78 2.68 2.76 2.75 2.60 2.40 
nce agrega zgl arl 2.57 2.54 2.59 274 2.69 2.72 2.71 2.55 2.40 
ri agrega su emme (%) 0.86 1.31 0.92 0.62 0.59 0.80 0.76 2.21 1.00 
nce agrega su emme(%) 1.03 1.20 1.19 0.70 0.66 1.00 1.04 1.22 1.00 
Gevek birim arlk (gr/cm3) 1.305 1.320 1.246 1.354 1.328 1.418 1.422 1.324 1.177 
Skk birim arlk (gr/cm3) 1.422 1.472 1.403 1.481 1.511 1.590 1.599 1.501 1.177 
Don kayb (%) 2.6 3.9 3.1 2.1 0.45 0.53 0.42 6.34 15 
Anma oran (%) 33.8 54.9 45.9 24 30.5 29.5 28.9 22.77 50 
Slfat miktar (%) 0.01 0.00 0.00 0.01 0.01 0.01 0.01 0.02 1.0 
Klolr miktar (%) 0.00 0.00 0.02 0.03 0.02 0.01 0.00 0.01 0.2 
Kusurlu tane oran (%) 4.41 7.77 9.07 3.89 4.83 3.02 2.59 8.08 50 
Rc alkali azalmas 
m mol/I 40 40 60 60 80 270 90 200 
Sc znen silika 
m mol/I 1.6 1.6 1.6 8.4 2.6 5.00 4.5 7.1 

ok olmamas gerektii aklanmaktadr [14]. Gruplara 
ait numunelerin slfat miktar ngrlen standart 
deerin altnda ve slfat miktar bakmndan beton 
agregas olarak kullanlabilir olduu grlmektedir. 

 3.9. Klorr Miktar 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak agrega sahalarndaki 
klorr miktarlarna ilikin veriler Tablo 3.14te 
grlmektedir. 

Kkbklm, Keikale (st) ve Seyfe numunelerinde 
klorr bulunmad, Keikale (alt) ve Kzlrmakta 
%0.01, Demirli ve Obrukta %0.02, nata ise 
%0.03 klorr bulunduu grlmtr. TS 706 madde 
1.2.6.5e gre klorr miktar arlka %0.2den fazla 
olmamas gerekmektedir [14]. Sahalardaki klorr 
miktar n grlen standart deerin altnda ve klorr 
miktar bakmndan beton agregas olarak kullanlabilir 
olduu grlmektedir (Tablo 3.14). 

3.10. Tane ekli 
Seyfe, Obruk, Keikale (alt), Kkbklm, Demirli, 
na, Keikale (st) ve Kzlrmak sahalarna ait 
agrega tane ekillerine ilikin veriler Tablo 3.14te 
grlmektedir. 

Tablo 3.14e gre; en kk boyutun en byk boyuta 
oran 1/3 olan ve belirleme aygtndan geen hava 
kurusu tanelerinin yzdesinde en kk deer %2.59 
ile Keikale (st)e, en byk deer %9.07 ile Demirli 
sahasna ait olduu grlmtr. Dier taraftan, 
Kzlrmak sahasnda bu deerin %8.08 ile maksimum 
deere yakn olduu belirlenmitir. 

TS 706ya gre; tanelerin en byk boyutunun en 
kk boyutuna oran 3ten byk olan taneler ekilce 

yass ve uzun olmas nedeniyle kusurlu tanelerdir. 
ekilce kusurlu taneler agrega iinde % 50den fazla 
olmamas gerekmektedir (8mm tane byklndeki 
agregalar iin) [14]. Agrega numunelerinin tamamnn 
tane ekli bakmndan standart verilere gre uygun ve 
tane ekli bakmndan beton agregas olarak kullanlabilir 
olduu grlmektedir. 

3.11. Alkali Agrega Reaktivitesi 
Kkbklm, Seyfe, Demirli, Keikale (st), Obruk, 
na, Keikale (alt) ve Kzlrmak agrega numuneleri 
zerinde gerekletirilen alkali agrega reaktivitesi 
deerlerine ilikin veriler Tablo 3.14te grlmektedir. 


Tablo 3.14e gre; en kk alkali azalmas 40 
mmol/l ile Kkbklm ve Seyfe sahalarna ait, en 
byk alkali azalmas 270 mmol/l ile Keikale (alt)a 
ait olduu grlmektedir. znen silika ise; en 
kk 1.6 mmol/l ile Kkbklm, Seyfe ve Demirli 
sahalarna ait, en byk 8.4 mmol/l ile na sahasna 
ait olduu grlmtr. TS 2517 madde 4e gre; 
alkali azalmas (Rc) ve znm silis (Sc) deerleri 
kullanlarak TS 2517 madde 4 ekil 2deki grafik 
yardm 
ile sz konusu agregann yerinin saptanaca 
belirtilmektedir [15]. Sahalarn tamam alkali azalmas 
bakmndan standartta belirtilen zararsz agregalar (l 
blge ierisinde) blmnde olutuu grlmektedir. 

4. SONULAR VE TARTIMA 
Krehir yresindeki Seyfe, Obruk, Keikale (alt), 
Kkbklm, Demirli, na, Keikale (st) sahalarndan 
elde edilen krmata agregalar ve Kzlrmak 
(Kesikkpr mevkii) dere agregas gruplar zerinde 
gerekletirilen deney sonularna gre; zgl arlklar 
dk olan agregalarn, don oran, anma oran 
ve kusurlu tane orann yksek olduu grlmektedir. 

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 3, 2005 


M. Arslan ve . Demir 
Dier taraftan zgl arlklar, gevek ve skk 
birim arlklar, donma ve zlme dayanm, klorr 
ve slfat miktar, tane ekli ve alkali azalmas bakmndan 
gruplarn tamamnn standartlara uygun olduu 
grlmektedir. Fakat su emme oranlar bakmndan 
gruplardan Kzlrmak, Demirli ve Seyfenin 
standartlarn zerinde olduu, dier grup agregalarn 
su emme oranlarnn beton agregas olarak standartlara 
uygun olduu, anma dayanmnda ise Seyfe grubu 
hari dier gruplarn beton agregas olarak standartlara 
uygun olduu grlmektedir. 

Sonu olarak; Kkbklm, Obruk, na, Keikale 
(alt), ve Keikale (st) krmata agregalarnn tane 
dalm, zgl arlk, su emme, birim arlk, dona 
dayankllk, anma, slfat miktar, klorr miktar, 
tane ekli ve alkali-agrega reaktivitesi bakmndan be-
ton yapmnda kullanlabilir zelikleri tad grlmtr. 
Bunlar arasndan Keikale (alt) ve Keikale 
(st) krmata agregalarnn gruplar arasnda en iyi be-
ton agregas 
zeliklerine sahip olduu belirlenmitir. 


